کاربرد تئوری رفتار برنامه ریزی شده در پیش بینی سوء مصرف مواد مخدر و روانگردان در بین متقاضیان دریافت گواهینامه رانندگی شهر همدان

نویسندگان

1 گروه آموزش بهداشت دانشگاه علوم پزشکی همدان ایران

2 گروه بهداشت دانشگاه علوم پزشکی همدان ایران

3 گروه اموزش بهداشت دانشگاه علوم پزشکی همدان ایران

چکیده

سوءمصرف مواد مخدر شامل طیف گسترده ای از رفتارهای مخاطره آمیز است که به عنوان یکی از مهم ترین چالش ها در زمینه سلامت فرد، خانواده و جامعه مطرح می شود. هدف از این مطالعه، تعیین فاکتورهای پیش بینی کننده سوء مصرف مواد در بین متقاضیان دریافت گواهینامه رانندگی شهر همدان با استفاده از تئوری رفتار برنامه ریزی شده بود. این پژوهش توصیفی - تحلیلی در سال 1391 انجام شد. 388 نفر از مردان و زنان متقاضی دریافت گواهینامه رانندگی از 6 آموزشگاه تعلیم رانندگی شهر همدان با روش نمونه گیری خوشه ای انتخاب و وارد مطالعه شدند. داده ها با استفاده از پرسشنامه های استاندارد منطبق با تئوری رفتار برنامه ریزی شده و به روش خودگزارش دهی تکمیل و با استفاده از نرم افزار آماریSPSS-16 و با بهره گیری از آزمون های مناسب (کای-دو، همبستگی پیرسون و آنالیز رگرسیون لجستیک) تجزیه و تحلیل گردید. شرکت کنندگان در مطالعه 1/38، 4/31 و 9/81 درصد از نمره را به ترتیب برای نگرش نسبت به مصرف مواد، هنجارهای انتزاعی و کنترل رفتاری درک شده بدست آوردند. ارتباط معنی داری بین تجربه سوء مصرف مواد مخدر و متغیرهای دموگرافیک (جنس و وضعیت تأهل) وجود داشت. همچنین رابطه معنی داری بین تجربه سوء مصرف مواد مخدر و قصد مصرف مواد مخدر، داشتن دوستان مصرف کننده مواد (شامل: مشروبات الکلی، مواد مخدر و داروهای درمان اعتیاد) و تجربه مصرف مواد توسط خود فرد وجود داشت (P <0.05). 9/11% از متقاضیان دریافت گواهینامه رانندگی سابقه مصرف مشروبات الکلی، 5/5% سابقه مصرف مواد مخدر و روانگردان و 4/4% سابقه مصرف داروهای درمان اعتیاد را در 6 ماه گذشته داشتند. آنالیز رگرسیون لجستیک نشان داد که هنجارهای انتزاعی و کنترل رفتاری درک شده، پیش بینی کننده های قوی برای قصد مصرف مواد مخدر در واحدهای پژوهش است. نتایج تحقیق نشان داد تئوری رفتار برنامه ریزی شده می تواند برای پیش بینی رفتارهای پر خطر و اجرای برنامه های پیشگیری از سوءمصرف مواد مخدر استفاده گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Application of Theory of planned behavior in predicting of drug abuse among Applicants for Driving License in Hamadan

نویسندگان [English]

  • Babak Moeini 1
  • Vahid Kafami 2
  • Majid Barati 3
  • Amir Abbas Mosali 2
1 hamedan
2 hamedan
3 hamedan
چکیده [English]

Drug abuse includes a wide range of risky behaviors and is considered as one of the most important challenges in the field of individual health, family and community. The purpose of this study was to determine factors influencing drug abuse between applicants for driving license in Hamadan by application of the theory of Planned Behavior. In this descriptive analytical study (had done in 1391), samples were collected from male and female applicants for certification of driving in 6 schools driving of Hamadan. The survey was carried out through cluster sampling and 388 applicants were gathered. Data were collected using the standard self-report questionnaire and were analyzed using SPSS 16, with the help of chi-squared test, correlation coefficient and logistic regression analysis. Participants in the study gained 38.1, 31.4 and 81.9 percent of points, respectively for attitudes toward drug abuse, subjective norms, and perceived behavior control. There was a significant relationship between the experience of drug abuse and the following demographics variables: sex and marriage status. Also there was a significant relationship between the experiences of drug abuse and the following variables: intention to drug abuse, having friends who had experienced alcohol, drug abuse and medications addiction treatment, having the experience of alcohol consumption, drug abuse consumption and medications addiction treatment. The results showed that 11.9% of the applicants of driving license, had the experience of alcohol consumption in the past 6 months, 5.5% had the experience of drug and psychoactive abuse consumption, and 4.4% had the experience of medications addiction treatment. Logistic regression analysis showed that subjective norms, and perceived behavioral control, were the most influential predictors of intention drug abuse in the research team. Theory of Planned Behavior can be used for predicting for high-risk behaviors and implementing drug abuse prevention programs.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Driving
  • Drug abuse
  • intention
  • Change Behavior Theories
-         احمدی پ، باباشاهی ج، فتاحی م (1389). نقش عوامل شخصیتی در شکل گیری اعتیاد به کار. پژوهش نامة مدیریت تحول، 12(3): 46-67.

-         بارونی، ش؛ مهرداد، ر؛ اکبری، ا (1387). بررسی مصرف اکستازی در بین افراد 15-25 ساله در 5 ناحیه تهران. مجله پزشکی دانشگاه تهران، 65(11):49-54.

-         براتی، م؛ الله وردی پور، ح؛ معینی، ب؛ فرهادی نسب، ا؛ محجوب، ح (1390). ارزشیابی برنامه ی آموزشی مبتنی بر تئوری رفتار برنامه ریزی شده در پیشگیری از مصرف اکستازی در بین دانشجویان دانشگاه. مجله ی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تبریز، 3(3): 20-29.

-         براتی م (1388). طراحی و اجرای برنامه آموزشی پیشگیری از سوء مصرف مواد روانگردان در بین دانشجویان دانشگاههای همدان. پایان نامه کارشناسی ارشد آموزش بهداشت، دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی همدان.

-         جهانی، م ر؛ متولیان، س ا؛ کاشانی، غ ا (1379). اعتیاد در متقاضیان دریافت گواهینامه رانندگی. مجله ی پزشکی کوثر، 5(4): 293-289.

-         رزاقی ام؛ موقر آر؛ گرین تی سی؛ خشنود ک (1385). شرح خطر: یک مطالعه کیفی از مصرف کنندگان تزریقی مواد در تهران. مجله کاهش خطر، (3):12-20.

-         دلاور، ع؛ رضایی، ع م؛ علیزاده، ا (1388). رابطه مولفه های خانوادگی با نگرش به مواد مخدر در بین دانش آموزان مقطع متوسطه شهر تهران. دوماهنامه علمی – پژوهشی دانشور رفتار، روان شناسی بالینی و شخصیت، دانشگاه شاهد، 16(37): 21-34.

-         دهقانی خ (1383). نوجوانان و سوء مصرف کنندگان اکستازی و آمفتامین. چاپ سوم. یزد، نشر کنگره ملی، 1383: 23.

-         ضیا آلدین، چ؛ زارع زاده علیرضا؛ حشمتی ف (1385). شیوع سوءمصرف مواد مخدر و اعتیاد دارویی و فاکتورهای مرتبط در دانشجویان سال آخر و پیش دانشگاهی کرمان. مجله ی دانشگاه علوم پزشکی کرمان، 8(2): 84-94.

-         طاووسی م، حیدرنیا ع، منتظری ع، طارمیان  ف، احمدی م (1389). تأثیر مداخله آموزشی نظریه محور در پیشگیری از سوء مصرف مواد مخدر در نوجوانان. فصلنامه پایش، 4: 91-99.

-         کاویانی م، لواسانی ف، رحیمی موقر آ، حسینی م، گلدیان ژ،طهرانی ع(1379). راهنمای پیشگیری از سوءمصرف مواد برای دست اندکاران رسانه های گروهی. دفتر برنامه کنترل مواد مخدر سازمان ملل متحد(UNDCP)

-         معاشری ن. میزان آگاهی و نگرش دانشجویان دانشگاههای بیرجند نسبت به مصرف قرص های اکستازی(1385). مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، 4(13): 55-60  .

-         یار محمدی واصل م؛ قنادی ف (1389). مطالعه انتقال از سوء مصرف کنندگان غیر تزریقی به تزریقی. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان. 17(2): 50-56.

-         یحیی زاده ح (زمستان 1388). تاثیر عوامل خانوادگی بر گرایش افراد به سوءمصرف مواد مخدر. فصلنامه ی پژوهش اجتماعی، 2(5):123-142.

 

-      - Ajzen I. The theory of planned behavior (1991). Organizational Behavior and Human Decision Processes, 50(2):179-211.doi:10.1016/0749-5978(91)90020-T.

-      Caron F, Godin G, Otis J, Lambert LD (2004). Evaluation of a theoretically based AIDS/STD peer education program on postponing sexual intercourse and on condom use among adolescents attending high school. Health Educ Res, 19(2):185-197.

-      Glanz K et al (1996). Health Behavior and Health Education: Theory, Research, and Practice. New York: John Wily & Sons, Inc.

-      Gilbert J. Botvin EB, Dusenbury L, Tortu S, Botvin EM (1990). Preventing Adolescent Drug Abuse through a Multimodal Cognitive-Behavioral Approach: Results of a 3-Yar Study. Journal of Consulting and Clinical Psychology; 58(4):437-446.

-      Mcalister A, Perry C, Killen J, Slinkard LA, Maccoby N (1980). Pilot Study of Smoking, Alcohol and Drug Abuse Prevention. Am J Public Health, 70 (7):719 -721.

-      McMillan B, Onner M (2003). Applying an Extended Version of the  Theory  of  Planned  Behavior  to  Illicit  Drug  Use  among Students. J Appl Soc Psychol. 33(8): 1662-1683.

-      Moan IS, Rise J (2010). Predicting intentions not to “drink and drive” using an extended version of the theory of planned behavior. Accident Analysis and Prevention, 43:1378-1384.

-      Murgraff V, Mark R, Dermott M (2001). Exploring attitude and belief correlates of adhering to the new guidelines for low-risk single-occasion drinking: an application of the theory of planned behavior. Alcohol and Alcoholism, 36(2):135.

-      Norman P, Armitage J, Quigley C (2007). The theory of planned behavior and binge drinking: Assessing the impact of binge drinker prototypes. Addictive Behaviors, 32: 1753-1768.

-      Olds RS, Thombs DL, Tomasek JR (2005). Relations between normative beliefs and initiation intentions toward cigarette, alcohol and marijuana. Journal of Adolescent Health. 37(1):75.

-      Orbell S, Blair C, Sherlock K, Conner M (2001). The theory of planned behavior and ecstasy use: Roles for habit and perceived control over taking versus obtaining substances. Journal of Applied Social Psychology; 31(1):31-47.

-      Peters GJY, Kok G, Abraham C (2008). Social cognitive determinants of ecstasy use to target in evidence-based interventions: a meta-analytical review. Addiction. 103(1):109-118.

-      Rural Center for AIDS/STD Prevention Indiana University Behavior change models for reducing HIV/STD risk. 2004. [Available from: http://www.indiana.edu/~aids/ 2009]

-      Sefa M, Marta M, Kristin H. Designing effective interventions: using science and experience 2001.

-      Sharma M, Romas JA (2010).[Theoretical Foundations of Health Education And Health Promotion,jones and Bartlett publishers, edition2thSudbury. Usa]

-      Voas RB, Romano E, Tippetts AS, Furr-Holden CD (2006). Drinking status and fatal crashes: which drinkers contribute most to the problem? J. Stud. Alcohol,(67):722–729.

-      World Drug Report.  United Nations Office On Drugs And Crime.Vienna; New York 2012, UNODC, (United Nations Publication, Sales No. E.10.XI.13). Website: www.unodc.org.

-      Zhuo X, Cang Y, Yan H, Bu J, Shen B (2010). The prevalence of drugs in motor vehicle accidents and traffic violations in Shanghai and neighboring cities. Accident Analysis & Prevention;42(6):2179-84.